Hồi Nguyễn Tường Thụy mới bị bắt, tôi từng viết vài dòng về ông và tự nhủ sẽ kể tiếp câu chuyện về con người bình dị, đáng mến ấy. Sáu năm trôi qua, ông đã lặng lẽ đi hết nửa chặng đường tù, lời hứa của tôi vẫn dang dở. Viết về những người mình quý mến, hay cảm thấy gần gũi, quả thật không dễ.
Tôi nhớ rõ lần đầu gặp
ông là vào tháng Mười năm 2012, khi tôi mới ra tù. Vài hôm trước, một người bạn
cho biết sẽ có khách Hà Nội tới thăm, dặn tôi chuẩn bị cơm tiếp đón. Tôi thậm
chí còn không buồn hỏi khách là ai, vì có nói tên, tôi cũng chưa chắc biết. Bạn
bè và người quen của tôi hầu hết đều đang ở tù, hoặc bị giam lỏng tại nhà sau
khi mãn án. Thôi thì “tứ hải giai huynh đệ”, người ta đã dám tới thăm một kẻ
mang danh “ tù phản động” là vinh dự rồi.
Khách có bốn người, bước
vào nhà với vẻ vừa dè dặt của cuộc gặp đầu tiên, vừa thân tình như những người
quen cũ.
Người lớn tuổi nhất (mà
sau này tôi mới biết là Nguyễn Tường Thụy) ôm chầm lấy tôi, sụt sùi:
-Trời ơi, người bé tí tẹo
thế này mà chúng nó nỡ đày đọa đến bốn năm tù.
Không hiểu sao lúc ấy,
tôi lại nhớ đến nhà văn Nguyễn Xuân Nghĩa, một người cũng rất mau nước mắt, và
đang ở trong tù.
Rồi các anh Vũ Quốc Ngữ,
Nguyễn Việt Hưng, Nguyễn Văn Dũng (Dũng Aduku) lần lượt giới thiệu tên và chúc
mừng tôi thoát khỏi địa ngục trần gian. Chúng tôi vừa ăn, vừa trò chuyện. Khách
kể về những cuộc biểu tình chống Trung cộng hồi mùa hè năm 2011, chuyện bị bắt,
bị đánh, rồi chuyện đi đòi người…, toàn những điều lạ lẫm và thú vị đối với
tôi. Mạng xã hội đã gắn kết con người ta với nhau, không như thời của tôi, cô
đơn đến thấu cùng.
Rồi mọi người bắt tôi kể
chuyện tù, để “lỡ có bị bắt thì khỏi bỡ ngỡ”.
Sau này, hai trong số bốn
vị khách của tôi ngày ấy đi tù thật. Khi tôi viết những dòng này, ông Thụy đang
ở năm thứ sáu của hành trình lao ngục, còn Dũng Aduku cũng đã lìa xa cuộc đời
hơn một năm. Có lẽ anh là nhà hoạt động nhân quyền có số phận bi thảm nhất mà
tôi biết. Dũng không chỉ trả giá bằng máu và tù đày, mà bằng chính mạng sống của
mình.
Nguyễn Tường Thụy là người
coi trọng tình cảm, đôi khi dễ khóc. Đầu năm 2014, mẹ tôi đột ngột qua đời chỉ
sau một ngày mệt nặng. Ông gọi điện thoại, giọng hốt hoảng, có lúc như mếu máo,
nói không rõ câu. Dù bị công an đe dọa, ông vẫn cùng bạn bè Hà Nội thuê xe xuống
Hải Phòng để dự tang lễ. Vài hôm sau tôi mới biết, người tài xế vì quá sợ hãi
nên đã bỏ lại đoàn khách bơ vơ ngay tại nghĩa trang, trong bầu không khí đầy
căng thẳng.
Nguyễn Tường Thụy có mặt ở
gần như mọi dấu mốc quan trọng của cuộc đời tôi: từ lễ đính hôn ở Hải Phòng, lễ
cưới ở Sài Gòn đến khi tôi sinh bé Tôm. Ông nói với vợ chồng tôi: “Chú chỉ
muốn hai đứa biết rằng chú lúc nào cũng rất thương chúng mày.” Để góp mặt
trong những thời khắc quan trọng ấy, ông không chỉ tốn kém tiền bạc, thời gian
mà còn phải vượt qua nhiều ngăn trở từ phía nhà cầm quyền.
Tháng Hai năm 2016, khi
tôi đang ngồi ủ dột trong căn phòng trọ ở Vườn rau Lộc Hưng (Sài Gòn), tự trách
mình bất hiếu vì không thể về nhà ngày giỗ mẹ, chuông điện thoại từ số máy của
chị gái tôi vang lên. Ở màn hình bên kia, Nguyễn Tường Thụy với gương mặt tươi
rói, nét cười hiền hậu, đưa tay chào tôi. Ông xoay điện thoại về phía bàn thờ mẹ
tôi, nơi bác Lê Hùng, nghệ sĩ Kim Chi, các anh Phan Vân Bách, Nguyễn Văn Lịch,
Trương Văn Dũng và vợ ông - bà Phạm Thị Lân - đang lặng lẽ thắp nhang. Sau vài
giây sững sờ, tôi bật khóc. Những người không ruột thịt ấy đã lặn lội đường xa
đến thắp nhang cho mẹ tôi, để tặng cho đứa con xa xứ một niềm ủi an bất ngờ, ấm
nồng tình nghĩa.
Những suy tư về thời cuộc,
khát vọng về một quê hương tự do cùng tính cách hóm hỉnh, dí dỏm của ông đã khiến
hai chú cháu trở nên gần gũi ngay từ lần đầu gặp mặt, dù thuộc về hai thế hệ.
Nhận của ông bao nhiêu ân nghĩa, nhưng chúng tôi chỉ đến thăm ông duy nhất một
lần, vào cuối năm 2015.
Ông cười khà khà:
-Con bé này, giỏi lắm. Nhờ
có mày mà chú bớt sợ đấy.
Rồi ông kể một loạt “tội”
của tôi trong tù. Từ “tội” tuyệt thực đòi chăn màn, nước nôi, băng vệ sinh cho
chị em, đến “dạy cho cán bộ Hồng một bài học”, thậm chí “dọa” cai tù một vố khi
tướng Cao Ngọc Oánh đến Trại 5 thị sát..., toàn những điều tôi chưa bao giờ kể
với ai. Ông biết những chuyện ấy khi tôi còn đang ở tù. Một vị khách thuê nhà của
ông, từng ở chung buồng giam với tôi tại Trại 5 - Thanh Hóa, đã kể lại.
-Nghe người khác kể mới
giá trị, chứ nếu mày kể thì chú nói làm gì.
Ông khiêm nhường, gần gũi
bởi chính cái cách ông sẵn sàng học hỏi từ thế hệ con cháu mình, thay vì nhìn họ
bằng con mắt của người bề trên.
Chuyện ông từ một người
phục vụ chế độ trở thành người tranh đấu cho nhân quyền; chuyện ông đi biểu
tình chống Tàu, giúp đỡ dân oan; hay cách ông đối đãi với bạn bè, đã có nhiều
người viết. Thêm một bài của tôi, e không cần thiết. Nhưng câu chuyện về hành
trình tù đày dài đằng đẵng của ông hẳn là điều rất nhiều người đang trông đợi.
Nếu đi hết chặng đường
tù, ngày mãn án, Nguyễn Tường Thụy sẽ bước sang tuổi 80. Mong rằng sau mười một
năm bị đọa đày, ông vẫn còn đủ sức cầm bút, để một phần sự thật về địa ngục trần
gian ấy được soi tỏ. Tôi tin rằng một người bộc trực và nhân ái như Nguyễn Tường
Thụy sẽ không bao giờ chọn im lặng trước tội ác hay đầu hàng trước nghịch cảnh.
Không phải ngẫu nhiên ông chọn câu thơ của Phùng Quán làm lời đề từ cho trang
blog như một phương châm để sống, và để viết:
“Dù ai cầm dao dọa
giết, cũng không nói ghét thành yêu.”
Tháng 6/2026
Đọc bài trước về ông Nguyễn Tường
Thụy tại đây:
https://phamthanhnghien.blogspot.com/2020/06/nguyen-tuong-thuy-nguoi-yeu-nuoc-khong.html#more
No comments:
Post a Comment